Một bộ hồ sơ di trú đầy đủ chứa nhiều thông tin về bạn hơn bất kỳ hồ sơ nào khác bạn từng nộp ở đâu: dấu vân tay, ảnh khuôn mặt, sao kê ngân hàng nhiều năm, kết quả khám sức khoẻ, toàn bộ lịch sử đi lại, và tên mọi người thân. Biết dữ liệu đó nằm ở đâu và ai đọc được là một phần quyền của bạn.
Những gì được thu thập
Nhóm thứ nhất là dữ liệu nhân thân và sinh trắc: họ tên, ngày sinh, ảnh, vân tay, đôi khi cả quét mống mắt. Nhóm này gần như vĩnh viễn và dùng để nhận dạng bạn ở mọi lần tiếp xúc sau.
Nhóm thứ hai là dữ liệu hoàn cảnh: tài chính, học vấn, nghề nghiệp, sức khoẻ, quan hệ gia đình. Nhóm này gắn với hồ sơ cụ thể nhưng vẫn được giữ lại rất lâu.
Ai đọc được
Trong nội bộ, là những người xử lý hồ sơ và các bộ phận kiểm tra an ninh. Ở nhiều nước, cơ quan biên phòng tại cửa khẩu cũng truy cập được phần tóm tắt khi bạn nhập cảnh.
Ra ngoài, dữ liệu có thể được chia sẻ với cơ quan của nước khác theo thoả thuận song phương hoặc theo nhóm. Mức độ chia sẻ rất khác nhau và không phải lúc nào cũng được công bố chi tiết.
Vì sao điều này quan trọng với bạn
Không phải vì rủi ro lộ thông tin, dù đó cũng là chuyện có thật. Mà vì tính nhất quán: những gì bạn khai ở một nước có thể hiện ra khi bạn nộp ở nước khác.
Người coi mỗi hồ sơ là một sự kiện độc lập sẽ tự tạo ra mâu thuẫn cho mình. Người hiểu rằng có một hồ sơ duy nhất về mình trải dài nhiều năm sẽ khai cẩn thận hơn nhiều.
Sinh trắc học sống rất lâu
Vân tay và ảnh khuôn mặt thường được lưu lâu hơn hẳn phần hồ sơ giấy tờ. Chúng là công cụ để phát hiện một người dùng nhiều danh tính.
Hệ quả là đổi tên, đổi hộ chiếu hay đổi ngày sinh không làm bạn thành người mới trong hệ thống. Đây là điều cần biết trước khi ai đó gợi ý một lối tắt như vậy.
Hồ sơ y tế
Kết quả khám sức khoẻ thường do cơ sở y tế được chỉ định gửi thẳng cho cơ quan di trú, đôi khi bạn không được xem. Điều này khiến nhiều người lo lắng.
Bạn có quyền yêu cầu bản sao kết quả của chính mình từ cơ sở khám. Hãy làm việc đó, vì nếu hồ sơ bị ảnh hưởng vì lý do y tế, bạn cần biết chính xác chỉ số nào.
Dữ liệu tài chính
Sao kê ngân hàng, giấy tờ nhà đất, hợp đồng mua bán đều nằm trong hồ sơ. Chúng được dùng để đánh giá khả năng tài chính và để truy nguồn gốc tiền.
Hãy nộp bản đầy đủ theo yêu cầu thay vì cắt bớt phần bạn ngại. Sao kê bị cắt dòng là dấu hiệu rất dễ nhận ra và nó gây nghi ngờ nhiều hơn chính nội dung bị cắt.
Quyền đính chính
Nếu dữ liệu về bạn sai, chẳng hạn ngày sinh bị nhập nhầm hoặc trùng tên với người khác, bạn có quyền yêu cầu sửa. Đây là quyền tồn tại ở hầu hết các nước.
Hãy yêu cầu bằng văn bản, kèm giấy tờ chứng minh thông tin đúng, và giữ bằng chứng đã yêu cầu. Một lỗi dữ liệu không được sửa sẽ quay lại ở mọi hồ sơ sau.
Trùng tên là vấn đề có thật
Người Việt có nhiều họ tên trùng nhau, và hệ thống nước ngoài đôi khi không phân biệt tốt. Bị nhầm với một người cùng tên có tiền án là tình huống hiếm nhưng nghiêm trọng.
Cách phòng là luôn dùng đầy đủ họ tên đệm giống hệt trên hộ chiếu, và giữ lý lịch tư pháp của chính mình làm bằng chứng. Đừng viết tắt tên đệm cho gọn.
Thời gian lưu trữ
Hồ sơ thường được giữ nhiều năm sau khi kết thúc, có nơi tới hàng chục năm. Hồ sơ bị từ chối cũng được giữ, không xoá sớm hơn hồ sơ được chấp thuận.
Vì vậy đừng lập kế hoạch dựa trên giả định rằng chuyện cũ sẽ mờ đi. Hãy lập kế hoạch dựa trên giả định ngược lại, và chuẩn bị cách giải thích cho mọi thứ trong lịch sử của mình.
Hỏi đáp
Tôi có xin xoá dữ liệu của mình được không?
Thường không, vì dữ liệu di trú thuộc nhóm được lưu theo luật. Bạn có quyền đính chính nhưng không có quyền xoá.
Lấy vân tay một lần thì lần sau có phải lấy lại không?
Tuỳ nước và tuỳ thời gian từ lần trước. Nhiều nơi dùng lại dữ liệu cũ trong một số năm.
Cơ quan di trú có xem mạng xã hội của tôi không?
Một số nước yêu cầu khai tài khoản mạng xã hội và có kiểm tra. Hãy giả định nội dung công khai là đọc được.
Dữ liệu của tôi có bị bán cho bên khác không?
Cơ quan nhà nước không bán dữ liệu, nhưng công ty dịch vụ trung gian thì cần được xem xét kỹ. Hãy đọc điều khoản bảo mật trong hợp đồng dịch vụ.
