Người vợ hoặc người chồng đi theo diện phụ thuộc được sang cùng, được ở cùng, và ở nhiều nơi được làm việc gần như bình thường. Nhưng có một điều khác biệt cốt lõi: tư cách của họ không đứng một mình mà gắn vào tư cách của người kia.
Gắn nghĩa là gì
Nếu đương đơn mất tư cách, người phụ thuộc cũng mất theo. Đương đơn bị thu hồi giấy tờ vì vi phạm điều kiện, hoặc mất việc làm là nền tảng của thị thực, thì người đi kèm chịu hậu quả dù không làm gì.
Điều này không phải bất công mà là hệ quả logic của cách thiết kế. Nhưng nó có nghĩa là cả hai người nên hiểu rõ điều kiện của đương đơn, chứ không phải chỉ một người theo dõi.
Quyền làm việc
Đây là câu hỏi được hỏi nhiều nhất và câu trả lời rất khác nhau. Có nước cho người đi kèm làm việc tự do không giới hạn, có nước yêu cầu xin giấy phép riêng, có nước cấm hoàn toàn.
Hãy tra điều này trước khi quyết định đi, vì nó quyết định thu nhập của cả gia đình trong những năm đầu. Nhiều gia đình lập kế hoạch tài chính dựa trên hai nguồn thu rồi phát hiện chỉ có một.
Học tập
Phần lớn các nước cho người phụ thuộc đi học, nhưng học phí có thể tính theo mức dành cho người nước ngoài chứ không phải mức nội địa.
Khác biệt này rất lớn ở bậc đại học. Nếu kế hoạch của gia đình có việc một người đi học lại, hãy hỏi rõ mức học phí áp dụng cho tư cách của người đó.
Y tế và an sinh
Quyền tiếp cận bảo hiểm y tế công thường đi theo tư cách của đương đơn. Nhưng các khoản trợ cấp xã hội thì nhiều nước loại người mới sang ra trong một số năm đầu.
Nhận trợ cấp khi chưa đủ điều kiện có thể ảnh hưởng tới việc gia hạn hoặc xin thường trú về sau. Hãy hỏi kỹ trước khi đăng ký bất cứ khoản hỗ trợ nào.
Chứng minh hôn nhân là thật
Với hồ sơ vợ chồng, đây là phần bị soi kỹ nhất, vì hôn nhân giả là con đường gian lận phổ biến. Giấy đăng ký kết hôn chỉ là điểm bắt đầu.
Thứ có sức nặng là dấu vết của một đời sống chung: ảnh qua nhiều năm và nhiều dịp, tin nhắn, tài khoản chung, hợp đồng thuê nhà đứng tên cả hai, bảo hiểm ghi tên nhau. Hãy thu thập dần chứ đừng dựng gấp trước khi nộp, vì bộ hồ sơ dựng gấp trông rất khác bộ tích luỹ tự nhiên.
Khi quan hệ chấm dứt
Đây là điều không ai muốn nghĩ tới nhưng cần biết. Nếu ly hôn xảy ra trước khi người phụ thuộc có tư cách độc lập, tư cách của họ có thể chấm dứt theo.
Nhiều nước có ngoại lệ cho nạn nhân bạo lực gia đình, cho phép giữ tư cách và nộp hồ sơ riêng. Đây là thông tin mà ai đi theo diện phụ thuộc cũng nên biết là có tồn tại.
Hai thứ nên làm ngay khi sang
Thứ nhất, đọc kỹ giấy tờ cư trú của chính mình chứ đừng dựa vào lời kể của người kia. Trên đó ghi loại tư cách, thời hạn và điều kiện, và đó là ba con số mà bạn phải tự biết.
Thứ hai, mở tài khoản ngân hàng riêng và giữ hồ sơ của chính mình: bản sao giấy tờ, hợp đồng lao động nếu có, hoá đơn mang tên mình. Đây là nền để sau này chứng minh thời gian cư trú khi xin tư cách độc lập.
Con đường tới độc lập
Ở phần lớn các nước, sau một số năm cư trú, người phụ thuộc có thể xin thường trú hoặc quốc tịch theo tiêu chuẩn riêng của mình. Từ thời điểm đó, tư cách không còn gắn vào ai.
Hãy coi đây là mục tiêu rõ ràng và theo dõi mốc thời gian của nó. Với nhiều gia đình, ngày người đi kèm có tư cách độc lập quan trọng ngang ngày cả nhà nhập cảnh lần đầu.
Chuẩn bị cho vai trò khó
Người đi kèm thường là người chịu thiệt nhiều nhất trong năm đầu: bỏ nghề đang làm, mất mạng lưới quan hệ, và ở nhiều nơi phải chờ giấy phép mới đi làm được.
Hãy tính trước điều này và nói rõ trong gia đình. Chuẩn bị ngoại ngữ, tìm hiểu việc chuyển đổi bằng cấp và chứng chỉ hành nghề ngay từ khi còn ở Việt Nam là cách rút ngắn quãng khó đó đáng kể.
Hỏi đáp
Người phụ thuộc có được tự xin thường trú không?
Sau một thời gian cư trú thì thường được, theo tiêu chuẩn riêng. Trước mốc đó thì tư cách vẫn gắn với đương đơn.
Kết hôn sau khi đương đơn đã nộp hồ sơ thì bổ sung được không?
Nhiều chương trình cho bổ sung nhưng phải khai ngay và có thể bị xem xét kỹ hơn. Kết hôn sát ngày có kết quả luôn bị soi.
Người đi kèm có phải thi ngoại ngữ không?
Tuỳ chương trình. Nhiều nơi không bắt buộc nhưng cộng điểm nếu có, nên thi vẫn có lợi.
Vợ chồng có thể sang hai thời điểm khác nhau không?
Thường được, nhưng phải trong thời hạn hiệu lực của giấy tờ đã cấp. Hãy kiểm tra hạn nhập cảnh ghi trên giấy tờ của từng người.
